Methodiek

De methodiek gebruikt tijdens de Stakeholder Workshops is door LeAF ontwikkeld voor de context Nieuwe Sanitatie. Hieronder volgt een korte beschrijving van onze werkwijze.

De methodiek gebruikt tijdens de Stakeholder Workshops is door LeAF ontwikkeld voor de context Nieuwe Sanitatie. Deze is gebaseerd op de Future Workshops methode van Robert Jungk[1] en The Natural Step aanpak (ofwel Framework for Strategic Sustainable Development; FSSD) welke door Karl-Hendrik Robért is ontwikkeld[2]. De Stakeholder Workshops bestaan uit twee workshops gehouden op aparte dagen, en beide nemen ongeveer 1 dagdeel in beslag.

Context: Doelgerichte ontwikkeling door vanuit een visie de toekomst te bewerkstelligen

Elke stakeholder heeft bewust of onbewust doelstellingen die zij of hij zowel persoonlijk als voor de organisatie wil behalen. Tevens heeft elke stakeholder bepaalde randvoorwaarden, bestaande uit economische en juridische mogelijkheden, persoonlijke en organisationele denk- en werkpatronen, eerder afgesloten contracten, bestuurlijke afspraken, persoonlijke overtuigingen, et cetera. Deze condities (doelstellingen en randvoorwaarden) vormen de basis van hoe een stakeholder zich in een nieuwe ontwikkeling opstelt, en kunnen als kader voor toekomstige ontwikkelingen dienen. Een vereiste is echter wel dat ze in een vroeg stadium bespreekbaar en inzichtelijk gemaakt worden. Door te focussen op eigen ambities en mogelijkheden vanuit eigen perspectief, en juist niet meteen te focussen op het oplossen van een afvalwatervraagstuk, worden gezamenlijke drijfveren ontdekt en bewustwording van, en begrip voor elkaars uitdagingen en standpunten gekweekt. Deze bewustwording en begrip is essentieel voor het laten welslagen van een gezamenlijk innovatief project. Het draagt ook bij aan de motivatie om innovatieve concepten te willen realiseren in verschillende cases.

Naast het laten ontstaan van een draagvlak en mogelijke samenwerking kunnen de Stakeholder Workshops gebruikt worden om een algemene, abstracte visie (toepassen van Nieuwe Sanitatie, Circulaire Economie, Duurzaam ondernemen, …) te vertalen naar gedragen, tastbare en realiseerbare maatregelen. De visies, doelstellingen en ambities dienen als stip op de horizon, en bepalen het ambitieniveau en drijfveren. Samen met de randvoorwaarden wordt een afbakening gemaakt waarin de potentiële maatregelen moeten passen. Na een analyse van de huidige situatie en het gat tussen de visie en het ‘nu’ worden verschillende maatregelen geïdentificeerd waarmee eerste concrete stappen naar de visie/ambitie gezet kunnen worden. Dit zijn zogenaamde ‘stapstenen’ naar de toekomst. De randvoorwaarden bepalen vervolgens welke stapstenen (maatregelen zoals technieken, beleid, structuren) toepasbaar zijn zodat de doelstellingen behaald worden zonder dat toekomstige of andere stappen negatief beïnvloedt worden.[3] De resulterende selectie maatregelen is dus realiseerbaar, breed gedragen, flexibel, en vanwege de continue afstemming met de visie en randvoorwaarden, doelmatig.

Visie nu en stapstenen
Visie nu en stapstenen

Naast het laten ontstaan van een draagvlak en mogelijke samenwerking worden de Stakeholder Workshops gebruikt om een algemene, abstracte visie (toepassen van Nieuwe Sanitatie, Circulaire Economie, Duurzaam ondernemen, …) te vertalen naar gedragen, tastbare en realiseerbare maatregelen. De visies, doelstellingen en ambities dienen als stip op de horizon, en bepalen het ambitieniveau en drijfveren. Samen de randvoorwaarden wordt een afbakening gemaakt waarin de potentiele maatregelen moeten passen. Na een analyse van de huidige situatie en het gat tussen de visie en het ‘nu’ worden verschillende maatregelen geïdentificeerd waarmee eerste concrete stappen naar de visie/ambitie gezet kunnen worden. Dit zijn zogenaamde ‘stapstenen’ naar de toekomst. De randvoorwaarden bepalen vervolgens welke stapstenen (maatregelen zoals technieken, beleid, structuren) toepasbaar zijn zodat de doelstellingen behaald worden zonder dat toekomstige of andere stappen negatief beïnvloedt worden.[4] De resulterende selectie maatregelen is dus realiseerbaar, breed gedragen, flexibel, en vanwege de continue afstemming met de visie en randvoorwaarden, doelmatig.

Deel 1: Introductie en ‘halen’: kritiek, wensen, gedachten, ambities en drijfveren

Na een plenaire introductie op het thema en de werkwijze van de workshops worden de deelnemers in groepen  van 5-7 personen verdeeld. Deze groepssessie bestaat uit twee delen. In het eerste deel wordt de deelnemers gevraagd om te reflecteren op (in dit geval) het afvalwatersysteem waar zij mee te maken hebben. Dit kan hun woning, bedrijf of werkzaamheden zijn. In dit deel van het proces is ook ruimte voor deelnemers om hun ongenoegen en kritiek te uiten. De reden is dat onder kritiek vaak wensen, ambities en drijfveren zitten. Tijdens het gesprek kunnen de frustratie en kritiek in het licht van het verleden (besluitvorming, ontwikkeling) geplaatst worden wat vervolgens begrip kan opleveren en wensen, drijfveren en ambities verhelderen. Het tweede deel van de eerste groepssessie bestaat uit het bespreken van welke dromen, ambities en wensen de deelnemers en hun organisaties hebben. In dit gesprek wordt niet alleen op het thema ‘afvalwater’ gefocust, maar ook onderwerpen als duurzaamheid, water, landbouw, natuur en ruimtelijke ordening komen aan bod.

De aantekeningen en opnames van de gesprekken worden uitgewerkt en geanalyseerd naar terugkerende onderwerpen en thema’s. Vervolgens wordt er een lijst met van drijfveren opgesteld waarvan iedere stakeholder zich in één of meer hiervan kan herkennen. Ook wordt op basis van de genoemde ontwikkelingen en ambities een aantal ontwikkelingsscenario’s voor de aandachtsvelden opgesteld. Deze ontwikkelingsscenario’s worden zo opgesteld dat elk scenario verschillende ambitieniveaus en rollen voor stakeholders bevat. Deze worden naar de deelnemers opgestuurd met de vraag of zij zich hierin kunnen herkennen, en als voorbereiding op de tweede workshop.

Deel 2: ‘Halen’: ambities, kansen, randvoorwaarden en potentiele cases

De 2e workshop volgt enige tijd (weken) na de 1e. Dit is bewust zodat de stakeholders te tijd krijgen om met hun achterban/organisatie te reflecteren en ook om de tijd te geven om de impulsen uit de 1e workshop effect te laten hebben. Na een plenaire introductie van het proces, de drijfveren en ontwikkelingsscenario’s gaan de deelnemers wederom uiteen in groepen van 5-7 personen. Deze groepssessie bestaat ook uit twee delen. Eerst worden de ontwikkelingsscenario’s toegelicht en verder ingevuld indien nodig, wordt de kansrijkheid hiervan volgens individuele deelnemers besproken, en geeft men aan waar zij zichzelf in de ontwikkelingsscenario’s herkennen. Vervolgens worden de drijfveren besproken en wordt geïnventariseerd welke drijfveren de deelnemers aanspreken.

De aantekeningen en opnames van de gesprekken worden wederom uitgewerkt. Door de ontwikkelingsscenario’s te analyseren kan een indicatie van ambitieniveaus geven worden. Een koppeling met de gekozen drijfveren resulteert vervolgens in aanwijzingen over verschillende mogelijke insteken voor vervolg trajecten. Tijdens de gesprekken worden ook mogelijke vervolg cases geïnventariseerd. Deze kunnen gebruikt worden om de uitkomsten van de Stakeholder Workshops concreet te maken.


[1] Geïntroduceerd door Robert Jungk en Norbert Müller in Future Workshops: How to create desirable futures. Institute for Social Inventions, UK, 1987.

[2] Zie ook http://thenaturalstep.nl/.

[3] Hierbij kan gedacht worden aan het voorkomen van technologische lock-ins, het inslaan van doodlopende paden, of afwentelingen van effecten op andere sectoren of organisaties.

[4] Hierbij kan gedacht worden aan het voorkomen van technologische lock-ins, het inslaan van doodlopende paden, of afwentelingen van effecten op andere sectoren of organisaties.